What are ultrasounds?
Ultrasounds are sound waves used in medicine to image various internal organs and have been used for the past 30 years. So far, there is no evidence that ultrasounds can cause harm to the fetus.
Why should we have an ultrasound during pregnancy?
How many ultrasounds are needed?
Most babies are healthy; however, about 1–2 babies are born with a serious abnormality or intellectual disability. With ultrasound, we can diagnose approximately 90% of severe abnormalities. Ultrasound also provides information about fetal growth and the position of the placenta.
Το υπερηχογράφημα στις 11/14 εβδομάδες (Αυχενική διαφάνεια, ρινικό οστό,PAPP-A) Μία από τις συχνότερες αιτίες πνευματικής καθυστέρησης είναι το σύνδρομο Down (Ντάουν) ή μογγολισμός. Τα παιδιά με σύνδρομο Down έχουν πάντοτε κάποιου βαθμού πνευματική καθυστέρηση ενώ συχνά εμφανίζουν προβλήματα στη καρδιά. Κάθε γυναίκα μπορεί να γεννήσει ένα παιδί με σύνδρομο Down ,αλλά η πιθανότητα αυξάνει όσο μεγαλώνει η ηλικία της.
Ο μόνος τρόπος να είμαστε σίγουροι ότι το έμβρυο δεν έχει σύνδρομο Down είναι να κάνουμε μια διαγνωστική εξέταση (αμνιοκέντηση ή λήψη τροφοβλάστης) στην οποία εξετάζουμε γενετικό υλικό από το αμνιακό υγρό(αμνιπαρακέντηση) ή τον πλακούντα( λήψη τροφοβλάστης) που είναι το ίδιο με το γενετικό υλικό (χρωμοσώματα) του εμβρύου. Ωστόσο οι επεμβάσεις αυτές έχουν ένα μικρό επιπλέον ποσοστό αποβολής, που στις σύγχρονες μελέτες εκτιμάται περίπου στο 0,1 έως 0,3%
For this reason, the decision to undergo such a procedure is best based on a test that estimates the probability that the fetus has Down syndrome. This test is the 11–14 week ultrasound, focusing on the presence of the nasal bone (the fetal nasal bone).
When these findings are combined with the measurement of two maternal blood hormones, we can predict at least 9 out of 10 babies with Down syndrome (sensitivity 95%).
ALPHA-FETOPROTEIN TEST, TRIPLE TEST: the A test
This test is performed between the 15th and 18th weeks of pregnancy to measure the levels of alpha-fetoprotein (AFP) in your blood. This protein is produced by your baby and passes into your bloodstream during pregnancy. High levels of this protein are associated with spina bifida, and you will therefore be advised to have an ultrasound and an amniocentesis to confirm the diagnosis.
The triple test is a term used for a blood test performed on the mother to detect Down syndrome. It combines the AFP result (which also provides information about the risk of spina bifida) with the measurement of other blood chemicals to estimate the risk of giving birth to a baby with Down syndrome.
The triple test is not useful in the case of twins or multiple pregnancy. Some maternity clinics provide results as “low risk/screen negative” or “high risk/screen positive.” A negative result means that the risk of having a baby with Down syndrome is low. A positive result means that you have a high risk of giving birth to a baby with Down syndrome. For example, any level above 1:250 is considered “high risk.” This is usually the cutoff point. However, a risk of 1:100 still means a 1% chance of the baby having Down syndrome and a 99% chance of being born healthy. You will be advised to undergo an amniocentesis to obtain a definitive diagnosis. You may compare this risk with your age-related risk (approximately 1:700 at age 30) or the risk of miscarriage from amniocentesis (about 1:100).
Amniocentesis / Chorionic Villus Sampling (CVS)
Η amniocentesis (λήψη αμνιακού υγρού) και η λήψη τροφοβλάστης(λήψη βιοψίας από τον πλακούντα) είναι επεμβατικές μέθοδοι για τον έλεγχο των χρωμοσωμάτων του εμβρύου. Η λήψη τροφοβλάστης γίνεται από την 11η εβδομάδα της κύησης. Υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση μια λεπτή βελόνα εισέρχεται στον πλακούνται και λαμβάνεται υλικό(χοριακές λάχνες).
Similarly, amniocentesis is performed from the 16th week. Under ultrasound guidance, a thin needle is inserted into the amniotic sac to collect amniotic fluid. With both methods, the number and integrity of the chromosomes are examined, allowing major abnormalities — such as Down syndrome — to be ruled out.
Ωστόσο, με τον έλεγχο αυτό δεν είναι δυνατόν να αποκλεισθούν όλες οι ανωμαλίες και το φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν εγγυάται τη γέννηση υγιούς παιδιού. Τόσο στην αμνιοπαρακέντηση όσο και στη λήψη τροφοβλάστης υπάρχει ένας μικρός επιπλέον κίνδυνος αποβολής, περίπου 0,1 έως 0,3% σύμφωνα με τις σύγχρονες μελέτες
The 21–24 week ultrasound and the 4D ultrasound
(Second-trimester anatomy scan)
The second-trimester anatomy scan is performed between the 21st and 24th week of pregnancy and includes a series of measurements to assess fetal growth, evaluate the placenta, estimate the amniotic fluid, and conduct a detailed examination of the fetal organs for congenital abnormalities.
The scan evaluates the skull, brain, face, spine, chest, heart, abdomen, kidneys, bladder, arms, and legs. With this detailed ultrasound, approximately 70% of severe abnormalities, about 45% of milder abnormalities, and overall around 55% of congenital anomalies can be detected. Some abnormalities develop during pregnancy or may appear late in pregnancy or after birth. Unfortunately, no ultrasound — no matter how detailed or comprehensive — can exclude all abnormalities or guarantee the birth of a completely healthy child.
The fetus is also examined for markers (signs) of chromosomal abnormalities. About half of fetuses with Down syndrome have one or more markers, although most fetuses with markers are healthy. The results of the 11–14 week scan are considered together with the first-trimester combined test and the second-trimester anatomy scan when calculating the final probability of Down syndrome. Using color Doppler ultrasound, the blood flow in the uterine arteries is assessed. If the resistance in the uterine arteries is increased, the likelihood of the mother developing preeclampsia or the fetus having low birth weight is higher.
About 1 in 4 women with increased resistance will experience such complications, while the remaining pregnancies will progress normally. If increased resistance is identified in the anatomy scan, regular monitoring of the mother's blood pressure and monthly fetal ultrasound examinations are recommended.
Finally, the length of the cervix can be measured. The cervix is the lower part of the uterus that opens (dilates) during labor. Its measurement is reliably performed via transvaginal ultrasound. If the cervix has significantly shortened (less than 15 mm), the risk of preterm birth increases. In such cases, your doctor will suggest appropriate treatment to reduce the likelihood of this serious complication. Recent studies have shown that such measures can reduce the incidence of very preterm birth by up to 40%.
The 4D ultrasound provides a three-dimensional, live (real-time) image of your baby.
Growth ultrasound and Doppler
The growth ultrasound is performed from 24 weeks until the end of pregnancy, usually every four weeks. It assesses the fetus’s growth, its weight, the quality of the amniotic fluid, and the position of the placenta. The Doppler examination evaluates blood flow in the vessels of the fetus and the placenta (usually the umbilical artery and the middle cerebral artery). It provides information about placental function and the condition of the fetus. These findings are particularly important for growth-restricted babies and help us determine whether a small-for-gestational-age fetus is receiving enough oxygen and nutrients from the placenta. When blood flow in these vessels is not normal, more detailed and frequent monitoring is required.
Το πρώτο υπερηχογράφημα της κύησης: 6 έως 10 εβδομάδες
Πριν από τον έλεγχο της αυχενικής διαφάνειας, οι περισσότερες γυναίκες κάνουν ένα πρώτο υπερηχογράφημα λίγες εβδομάδες μετά το θετικό τεστ. Είναι σύντομο, αλλά απαντά σε ερωτήματα που καθορίζουν όλη την παρακολούθηση:
- Πού βρίσκεται η κύηση; Επιβεβαιώνεται ότι ο σάκος είναι μέσα στη μήτρα και αποκλείεται η εξωμήτριος κύηση, που απαιτεί άμεση αντιμετώπιση.
- Υπάρχει καρδιακός παλμός; Ο παλμός γίνεται συνήθως ορατός γύρω στην 6η με 7η εβδομάδα. Αν το υπερηχογράφημα γίνει πολύ νωρίς, η απουσία του δεν σημαίνει απαραίτητα πρόβλημα και η εξέταση επαναλαμβάνεται σε 7 με 10 ημέρες.
- Πόσα έμβρυα υπάρχουν; Στις δίδυμες κυήσεις καθορίζεται από νωρίς αν μοιράζονται πλακούντα.
- Ποια είναι η ακριβής ηλικία κύησης; Η μέτρηση του εμβρύου στο πρώτο τρίμηνο είναι η πιο αξιόπιστη μέθοδος χρονολόγησης.
Σε αυτό το στάδιο το υπερηχογράφημα γίνεται συχνά διακολπικά, γιατί το έμβρυο είναι πολύ μικρό για να φανεί καθαρά από την κοιλιά.
Διακοιλιακό ή διακολπικό υπερηχογράφημα
Οι μαιευτικοί υπέρηχοι γίνονται με δύο τρόπους και η επιλογή δεν είναι τυχαία.
- Διακοιλιακό: η κεφαλή του υπερηχογράφου κινείται πάνω στην κοιλιά με λίγο gel. Είναι η συνήθης μέθοδος από το τέλος του πρώτου τριμήνου και μετά.
- Διακολπικό: μια λεπτή κεφαλή, καλυμμένη με προστατευτικό, εισάγεται στον κόλπο. Δίνει καθαρότερη εικόνα στις πρώτες εβδομάδες, για τη μέτρηση του μήκους του τραχήλου και για τον έλεγχο της θέσης του πλακούντα όταν βρίσκεται χαμηλά.
Το διακολπικό υπερηχογράφημα είναι ασφαλές σε κάθε στάδιο της κύησης, δεν προκαλεί αποβολή και δεν ενοχλεί περισσότερο από μια συνηθισμένη γυναικολογική εξέταση.
Τι μετριέται στο υπερηχογράφημα του τρίτου τριμήνου
Στο τελευταίο τρίμηνο ο γιατρός εστιάζει στην ανάπτυξη και στην προετοιμασία για τον τοκετό. Οι βασικές μετρήσεις είναι:
- Βιομετρία: διάμετρος και περίμετρος κεφαλής, περίμετρος κοιλιάς και μήκος μηριαίου. Από αυτές υπολογίζεται το εκτιμώμενο βάρος, με περιθώριο σφάλματος περίπου 10 με 15%.
- Εκατοστημόριο ανάπτυξης: δείχνει πώς συγκρίνεται το μωρό με άλλα της ίδιας ηλικίας. Πιο σημαντική από μία μέτρηση είναι η πορεία της καμπύλης σε διαδοχικούς ελέγχους.
- Αμνιακό υγρό: τόσο το λίγο όσο και το πολύ υγρό χρειάζονται διερεύνηση. Το πολυάμνιο, για παράδειγμα, σχετίζεται συχνά με τον gestational diabetes.
- Θέση του πλακούντα: αν στο υπερηχογράφημα των 20 εβδομάδων ήταν χαμηλά, ελέγχεται ξανά γύρω στην 32η εβδομάδα. Στις περισσότερες γυναίκες «ανεβαίνει» καθώς μεγαλώνει η μήτρα.
- Προβολή του εμβρύου: γύρω στην 36η εβδομάδα ελέγχεται αν το μωρό είναι με το κεφάλι προς τα κάτω. Σε ισχιακή προβολή συζητούνται οι επιλογές για τον τοκετό.
Πώς να προετοιμαστείτε για κάθε υπερηχογράφημα
- Πρώτο τρίμηνο: για το διακολπικό υπερηχογράφημα η κύστη πρέπει να είναι άδεια. Για το διακοιλιακό ένα ποτήρι νερό πριν βοηθά.
- Δεύτερο και τρίτο τρίμηνο: δεν χρειάζεται γεμάτη κύστη ούτε νηστεία. Ένα ελαφρύ γεύμα κάνει συχνά το μωρό πιο δραστήριο.
- Ρούχα: προτιμήστε ρούχα δύο κομματιών, για εύκολη πρόσβαση στην κοιλιά.
- Κρέμες: αποφύγετε λοσιόν στην κοιλιά την ημέρα της εξέτασης, γιατί μπορεί να επηρεάσουν την ποιότητα της εικόνας.
- Έγγραφα: φέρτε τις προηγούμενες εκθέσεις, ώστε να συγκριθούν οι μετρήσεις και να φανεί η πορεία.
Για μια συνολική εικόνα του τι αλλάζει σε κάθε τρίμηνο, δείτε τα early pregnancy.
Υπερηχογραφήματα «ενθύμιο» και φορητές συσκευές Doppler
Οι μαιευτικοί υπέρηχοι θεωρούνται ασφαλείς όταν γίνονται με ιατρική ένδειξη. Οι διεθνείς επιστημονικές εταιρείες, όπως η ISUOG, συστήνουν όμως να μη γίνονται μακριές εξετάσεις μόνο για αναμνηστικές φωτογραφίες ή βίντεο, χωρίς ιατρικό σκοπό. Η αρχή είναι απλή: όσο χρόνο χρειάζεται, όχι περισσότερο.
Το ίδιο ισχύει για τις φορητές συσκευές Doppler που πωλούνται για χρήση στο σπίτι. Μπορεί να δώσουν ψευδή ασφάλεια, αν η μητέρα ακούσει τον δικό της παλμό ή αν το μωρό έχει πρόβλημα παρά τον φυσιολογικό ήχο. Αν ανησυχείτε για τις κινήσεις του μωρού, η σωστή κίνηση είναι να επικοινωνήσετε με τον γυναικολόγο σας την ίδια ημέρα.
Frequently Asked Questions
Πόσα υπερηχογραφήματα γίνονται στην εγκυμοσύνη;
Τα βασικά είναι τρία με τέσσερα: επιβεβαίωσης της κύησης, αυχενικής διαφάνειας στις 11 με 14 εβδομάδες, Β΄ επιπέδου στις 20 με 24 και ανάπτυξης με Doppler στο τρίτο τρίμηνο. Σε κυήσεις υψηλού κινδύνου γίνονται περισσότερα.
Είναι ασφαλής ο υπέρηχος για το μωρό;
Ναι. Χρησιμοποιεί ηχητικά κύματα και όχι ακτινοβολία. Δεκαετίες χρήσης δεν έχουν δείξει βλάβη στο έμβρυο όταν γίνεται με ιατρική ένδειξη.
Πότε είναι η καλύτερη στιγμή για υπέρηχο 4D;
Μεταξύ 26ης και 30ής εβδομάδας, όταν το πρόσωπο έχει διαμορφωθεί και υπάρχει ακόμη αρκετό αμνιακό υγρό για καθαρή εικόνα.
Ποια η διαφορά 2D, 3D και 4D υπερήχου;
Ο 2D δίνει τη δισδιάστατη ασπρόμαυρη εικόνα με την οποία γίνεται η ιατρική διάγνωση. Ο 3D ανασυνθέτει τρισδιάστατη στατική εικόνα και ο 4D την προβάλλει σε πραγματικό χρόνο, με κίνηση.
Πότε φαίνεται το φύλο του μωρού;
Συνήθως με ασφάλεια από τη 16η έως την 20ή εβδομάδα, εφόσον το επιτρέπει η θέση του εμβρύου. Δείτε τι περιλαμβάνει συνολικά ο prenatal screening.
Γιατί αλλάζει η ημερομηνία τοκετού μετά το υπερηχογράφημα;
Η ημερομηνία που υπολογίζεται από την τελευταία περίοδο προϋποθέτει κύκλο 28 ημερών και ωορρηξία στη μέση του κύκλου, κάτι που συχνά δεν ισχύει. Η μέτρηση του εμβρύου στο πρώτο τρίμηνο είναι πιο ακριβής, γι’ αυτό όταν η διαφορά είναι σημαντική η ημερομηνία διορθώνεται με βάση το υπερηχογράφημα και δεν αλλάζει ξανά αργότερα.
Πόσο ακριβής είναι η εκτίμηση βάρους του μωρού στο υπερηχογράφημα;
Το εκτιμώμενο βάρος μπορεί να διαφέρει από το πραγματικό κατά περίπου 10 με 15%, προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Γι’ αυτό οι αποφάσεις στηρίζονται στην πορεία της ανάπτυξης σε διαδοχικούς ελέγχους και όχι σε μία μόνο μέτρηση.
Τι σημαίνει χαμηλός πλακούντας στο υπερηχογράφημα των 20 εβδομάδων;
Στις περισσότερες γυναίκες ο πλακούντας απομακρύνεται από τον τράχηλο καθώς μεγαλώνει η μήτρα. Ελέγχεται ξανά γύρω στην 32η εβδομάδα. Μέχρι τότε, αν εμφανίσετε κολπική αιμορραγία, επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό σας.
