- ΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΑ MED4WOMAN ATHENS
- ΙΑΤΡΕΙΟ ΒΟΛΟΣ MED4WOMAN VOLOS
Μαιευτήρας Γυναικολόγος
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Ο Γυναικολόγος Μαιευτήρας Παναγιώτης Πολύζος δραστηριοποιείται στο Institute of Life – Μονάδα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης του Μαιευτηρίου Ιασώ.
Η κατάψυξη ωαρίων είναι μια καθιερωμένη πλέον μέθοδος στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, που δίνει τη δυνατότητα στις γυναίκες να “παγώνουν” το χρόνο και να επιλέγουν το πότε θέλουν να γίνουν μητέρες.
Η κατάψυξη ωαρίων, γνωστή και ως κρυοσυντήρηση ωαρίων, είναι μια μέθοδος που χρησιμοποιείται για να διασφαλίσει την ικανότητα των γυναικών να μείνουν έγκυες στο μέλλον.
Τα ωάρια που συλλέγονται από τις ωοθήκες σας καταψύχονται χωρίς γονιμοποίηση και αποθηκεύονται για μελλοντική χρήση. Ένα κατεψυγμένο ωάριο μπορεί να αποψυχθεί, να γονιμοποιηθεί με σπέρμα σε ένα εργαστήριο και να εμφυτευθεί στη μήτρα σας.
Ο γιατρός σας μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε πώς λειτουργεί η κατάψυξη ωαρίων, τους πιθανούς κινδύνους και εάν αυτή η μέθοδος διατήρησης της γονιμότητας είναι κατάλληλη για εσάς με βάση τις ανάγκες και το αναπαραγωγικό σας ιστορικό.
Η κατάψυξη ωαρίων μπορεί να είναι μια επιλογή εάν δεν είστε έτοιμη να μείνετε έγκυος τώρα, αλλά θέλετε να βεβαιωθείτε ότι μπορείτε να μείνετε έγκυος αργότερα.
Σε αντίθεση με την κατάψυξη γονιμοποιημένων ωαρίων (κρυοσυντήρηση εμβρύων), η κατάψυξη ωαρίων δεν απαιτεί σπέρμα επειδή τα ωάρια δεν γονιμοποιούνται πριν καταψυχθούν. Ακριβώς όπως και με την κατάψυξη εμβρύων ωστόσο, θα χρειαστεί να χρησιμοποιήσετε φάρμακα γονιμότητας, έτσι ώστε να παράγετε πολλά ωάρια για συλλογή.
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τα κατεψυγμένα ωάρια σας για να προσπαθήσετε να συλλάβετε ένα παιδί με σπέρμα του συντρόφου σας ή δότη σπέρματος.
Με τη σύγχρονη μέθοδο της υαλοποίησης, σε έμπειρα εργαστήρια επιβιώνει μετά την απόψυξη η μεγάλη πλειονότητα των ωαρίων, περίπου 80 με 90%. Κανένα εργαστήριο όμως δεν μπορεί να εγγυηθεί επιβίωση 100%.
Αρχικά η μέθοδος αυτή εφαρμόστηκε σε καρκινοπαθείς γυναίκες, που έπρεπε να υποστούν χημειοθεραπεία και θα τους ανέστειλε πλήρως την γονιμότητά τους. Σήμερα οι κοινωνικές συνθήκες έχουν διαφοροποιηθεί και παρατηρείται πολύ συχνά να αναβάλλουν οι γυναίκες την τεκνοποίηση για μεγαλύτερες ηλικίες. Μοιραία λοιπόν κατατάσσονται και αυτές στην προηγούμενη κατηγορία, δηλαδή ρισκάρουν να μην έχουν ωάρια καλής ποιότητας σε μεγαλύτερη ηλικία, ώστε να επιτύχουν μια εγκυμοσύνη.
Στην Ευρώπη έχουν ήδη γεννηθεί αρκετά παιδιά μέσω αυτής της διαδικασίας, η οποία μάλιστα έχει και παρόμοια ποσοστά επιτυχίας με τη χρήση μη κατεψυγμένων (φρέσκων) ωαρίων.
Πλέον με τη μέθοδο αυτή δίνεται η δυνατότητα στις γυναίκες να συντηρήσουν τα ωάριά τους σε ηλικίες κοντά στα 30, ούτως ώστε να διατηρήσουν και μετά από 10 – 15 χρόνια την δυνατότητα να τεκνοποιήσουν ευκολότερα, χρησιμοποιώντας τα ωάρια που είχαν σε μικρότερη ηλικία και να μην ταλαιπωρηθούν με πολλές προσπάθειες εξωσωματικής και μάλιστα με αμφίβολα αποτελέσματα.
Η κατάψυξη ωαρίων λοιπόν αποτελεί σήμερα επιλογή και σημαντικό όπλο στο αναφαίρετο δικαίωμα κάθε γυναίκας να αποκτήσει παιδί.
Η κατάψυξη ωαρίων ενέχει πιθανόν κάποιους μικρούς κινδύνους. Μερικοί από αυτούς είναι:
Εάν χρησιμοποιείτε τα κατεψυγμένα ωάρια σας για να κάνετε παιδί, ο κίνδυνος αποβολής θα βασίζεται κυρίως στην ηλικία σας τη στιγμή που καταψύχονταν τα ωάρια σας. Οι μεγαλύτερες γυναίκες έχουν υψηλότερα ποσοστά αποβολών, κυρίως λόγω της ποιότητας των ωαρίων.
Έρευνες μέχρι σήμερα δεν έχουν δείξει αύξηση του κινδύνου γενετικών ανωμαλιών για τα μωρά που γεννιούνται ως αποτέλεσμα της κατάψυξης ωαρίων. Ωστόσο, απαιτείται περισσότερη έρευνα σχετικά με την ασφάλεια της κατάψυξης ωαρίων.
Εάν σκέφτεστε να καταψύξετε τα ωάρια σας, αναζητήστε μια κλινική γονιμότητας με εξειδίκευση στον τομέα.
Εάν το κόστος της κατάψυξης ωαρίων σας αφορά, ζητήστε πληροφορίες σχετικά με το κόστος που σχετίζεται με κάθε βήμα της διαδικασίας και τα ετήσια τέλη αποθήκευσης.
Έλεγχος εφεδρείας ωοθηκών. Για να προσδιορίσει την ποσότητα και την ποιότητα των ωαρίων σας, ο γιατρός σας μπορεί να ελέγξει τη συγκέντρωση της ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης, της οιστραδιόλης και της AMH στο αίμα σας την τρίτη ημέρα του εμμηνορροϊκού σας κύκλου. Τα αποτελέσματα μπορούν να βοηθήσουν να προβλεφθεί, πώς θα ανταποκριθούν οι ωοθήκες σας στη φαρμακευτική αγωγή γονιμότητας.
Ένα διακολπικό υπερηχογράφημα των ωοθηκών μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ληφθεί μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της λειτουργίας τους.
Έλεγχος μολυσματικών ασθενειών. Θα υποβληθείτε σε έλεγχο για ορισμένες μολυσματικές ασθένειες, όπως ο HIV και η ηπατίτιδα Β και C.
Η κατάψυξη ωαρίων έχει πολλαπλά στάδια – διέγερση των ωοθηκών, συλλογή ωαρίων και κατάψυξη.
Θα λάβετε συνθετικές ορμόνες για να διεγείρετε τις ωοθήκες σας να παράγουν πολλαπλά ωάρια – αντί για το μεμονωμένο ωάριο που συνήθως αναπτύσσεται κάθε μήνα.
Γίνεται καθημερινά μια ένεση φαρμακευτικής αγωγής όπως θυλακιοτροπίνη άλφα ή βήτα (π.χ Gonal-f, Puregon), ή μενοτροπίνες (Menopur).
Φάρμακα για την πρόληψη της πρόωρης ωορρηξίας. Ο γιατρός σας μπορεί να συνταγογραφήσει έναν ενέσιμο αγωνιστή ορμόνης απελευθέρωσης γοναδοτροπίνης όπως οξική λευπρολίνη ή έναν ανταγωνιστή ορμόνης απελευθέρωσης γοναδοτροπίνης όπως το cetrorelix (Cetrotide).
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, ο γιατρός σας θα σας παρακολουθεί. Θα κάνετε εξετάσεις αίματος για να μετρήσετε την ανταπόκρισή σας στα φάρμακα διέγερσης των ωοθηκών. Τα επίπεδα οιστρογόνων συνήθως αυξάνονται καθώς αναπτύσσονται τα ωοθυλάκια και τα επίπεδα προγεστερόνης παραμένουν χαμηλά μέχρι μετά την ωορρηξία.
Οι επισκέψεις θα περιλαμβάνουν επίσης κολπικό υπερηχογράφημα για την παρακολούθηση της ανάπτυξης των ωοθυλακίων.
Όταν τα ωοθυλάκια είναι έτοιμα για την ωοληψία – γενικά μετά από 10 έως 14 ημέρες – γίνεται μια ένεση ανθρώπινης χοριακής γοναδοτροπίνης (Pregnyl, Ovitrelle) ή άλλου φαρμάκου, ώστε να βοηθήσει τα ωάρια να ωριμάσουν.
Η ωοληψία γίνεται με ενδοφλέβια καταστολή σε μια κλινική γονιμότητας . Μια κοινή προσέγγιση είναι η διακολπική αναρρόφηση με υπερήχους, κατά την οποία μία διακολπική κεφαλή υπερήχων εισάγεται στον κόλπο σας για να αναγνωρίσει τα ωοθυλάκια.
Στη συνέχεια, μια βελόνα οδηγείται μέσω του κόλπου σε ένα ωοθυλάκιο. Η συσκευή αναρρόφησης που συνδέεται με τη βελόνα χρησιμοποιείται για την αφαίρεση του ωαρίου από το ωοθυλάκιο. Μπορεί να συλλεχθούν πολλά ωάρια και οι μελέτες δείχνουν ότι όσο περισσότερα ωάρια ανακτώνται – έως και 15 ανά κύκλο – τόσο καλύτερες είναι οι πιθανότητες γέννησης.
Μετά την ωοληψία, μπορεί να έχετε κοιλιακές κράμπες. Το αίσθημα πληρότητας ή πίεσης μπορεί να συνεχιστεί για μερικές ημέρες, επειδή οι ωοθήκες σας παραμένουν διευρυμένες.
Λίγο μετά τη συγκομιδή, τα μη γονιμοποιημένα ωάρια σας ψύχονται σε θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν για να διατηρηθούν για μελλοντική χρήση. Η διαδικασία που χρησιμοποιείται πιο συχνά για την κατάψυξη ωαρίων ονομάζεται υαλοποίηση (vitrification). Υψηλές συγκεντρώσεις ουσιών που βοηθούν στην αποφυγή σχηματισμού κρυστάλλων πάγου κατά τη διαδικασία κατάψυξης (κρυοπροστατευτικά) χρησιμοποιούνται με ταχεία ψύξη.
Συνήθως, μπορείτε να συνεχίσετε τις κανονικές δραστηριότητες εντός μιας εβδομάδας από την ωοληψία. Αποφύγετε το σεξ χωρίς προστασία για να αποτρέψετε μια ακούσια εγκυμοσύνη.
Όταν θέλετε να χρησιμοποιήσετε τα κατεψυγμένα ωάρια σας, αυτά θα αποψυχθούν, θα γονιμοποιηθούν με σπέρμα σε ένα εργαστήριο και θα εμφυτευθούν στη μήτρα σας.
Οι πιθανότητες να μείνετε έγκυος μετά την εμφύτευση είναι περίπου 30 έως 60 τοις εκατό, ανάλογα με την ηλικία σας τη στιγμή της κατάψυξης των ωαρίων.
Η όλη διαδικασία έχει την απαραίτητη ασφάλεια έτσι ώστε να διασφαλίζεται στο μέγιστο η υγεία της γυναίκας. Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπάρχουν επιπλοκές ή παρενέργειες, ωστόσο ο κάθε οργανισμός είναι διαφορετικός και έτσι αντιμετωπίζουμε την κάθε περίπτωση ξεχωριστά.
Σε πρώτο στάδιο πραγματοποιούνται μια σειρά από εξετάσεις έτσι ώστε να καταλάβουμε την ποιότητα αλλά και την ποσότητα των ωαρίων. Εξετάσεις σχετικά απλές όπως εξετάσεις αίματος και υπέρηχοι. Στην συνέχεια γίνεται διέγερση και μετά την διέγερση συλλέγονται στις ωοθήκες και καταψύχονται με μια ειδική μέθοδο.
Η ωοληψία γίνεται με μέθη (ελαφριά νάρκωση), οπότε δεν πονάτε. Οι ενέσεις της διέγερσης γίνονται υποδόρια στο σπίτι και προκαλούν μόνο μικρή ενόχληση.
Η κατάψυξη είναι καλό να γίνει σε νεαρή ηλικία, όσο ακόμα τα ωάρια είναι γόνιμα και πολλά. Όσο νωρίτερα γίνεται η κατάψυξη, ιδανικά πριν από τα 35, τόσο καλύτερη είναι συνήθως η ποιότητα των ωαρίων. Ωστόσο, αυτό μπορεί να γίνει και στα 38, στα 39, στα 40 ακόμα και στα 42.
Ωστόσο, καλό είναι εφόσον έχει παρθεί η απόφαση να γίνει όσο το δυνατόν νωρίτερα και όχι στα 43 ή στα 45. Δεν καταλήγει κάθε κατεψυγμένο ωάριο σε έμβρυο, γι’ αυτό συνήθως χρειάζονται αρκετά ωάρια για μια ρεαλιστική πιθανότητα εγκυμοσύνης.
Η ενημέρωση για το κόστος για την κατάψυξη ωαρίων γίνεται κατ’ όπιν ραντεβού όπου ο ιατρός σας ενημερώνει αναλυτικά για το πόσο κοστίζει η όλη διαδικασία. Επίσης, πρέπει πρώτα να δει ακριβώς την περίπτωση σας και στην συνέχεια να σας ενημερώσει για τις τιμές.
Δεν γίνεται κάθε κατεψυγμένο ωάριο έμβρυο. Σε κάθε βήμα υπάρχει μια φυσιολογική «απώλεια»: ένα μέρος δεν επιβιώνει στην απόψυξη, ένα μέρος δεν γονιμοποιείται και μόνο ορισμένα έμβρυα φτάνουν στο στάδιο της βλαστοκύστης. Γι’ αυτό μετράει τόσο ο αριθμός των ωαρίων όσο και η ηλικία σας τη στιγμή της κατάψυξης.
Σε μεγάλη σειρά ασθενών που κατέψυξαν ωάρια για κοινωνικούς λόγους, οι γυναίκες έως 35 ετών με περίπου 10 ωάρια είχαν πιθανότητα γέννησης γύρω στο 60%, ενώ με 15 ωάρια ξεπερνούσε το 80%. Μετά τα 36, με 10 ωάρια η πιθανότητα έπεφτε κοντά στο 30%. Τα νούμερα είναι ενδεικτικά και δεν αποτελούν πρόβλεψη για κάθε γυναίκα. Δείχνουν όμως καθαρά γιατί νωρίτερα σημαίνει καλύτερα.
Πολλές γυναίκες χρειάζονται δύο ή περισσότερους κύκλους διέγερσης για να συγκεντρώσουν τον αριθμό ωαρίων που στοχεύουν. Το πλάνο εκτιμάται από την αρχή με βάση την αντιμυλλέρειο ορμόνη (AMH) και τον αριθμό των ωοθυλακίων στο υπερηχογράφημα.
Τα έμβρυα που περισσεύουν μπορούν να καταψυχθούν για μελλοντική χρήση, ώστε να μη χρειαστεί νέα απόψυξη ωαρίων για ένα δεύτερο παιδί.
Όταν πρόκειται να ξεκινήσει χημειοθεραπεία, ο χρόνος πιέζει. Η διέγερση μπορεί πλέον να ξεκινήσει σε οποιαδήποτε φάση του κύκλου, χωρίς αναμονή για την περίοδο, και ολοκληρώνεται συνήθως σε περίπου δύο εβδομάδες. Σε ορμονοεξαρτώμενο καρκίνο του μαστού χρησιμοποιείται συχνά λετροζόλη μαζί με τις γοναδοτροπίνες, ώστε τα οιστρογόνα να μένουν χαμηλά.
Η συνεννόηση με τον ογκολόγο γίνεται από την πρώτη ημέρα. Όταν δεν υπάρχει χρόνος για διέγερση, ή σε κορίτσια πριν από την εφηβεία, συζητείται η κρυοσυντήρηση ιστού ωοθήκης.
Ιδανικά πριν από τα 35. Όσο νεότερα τα ωάρια, τόσο υψηλότερες οι πιθανότητες να δώσουν εγκυμοσύνη αργότερα.
Ενδεικτικά 15 έως 20 ώριμα ωάρια για γυναίκες κάτω των 35 δίνουν καλή πιθανότητα για ένα παιδί. Μετά τα 38 χρειάζονται περισσότερα.
Με την υαλοποίηση διατηρούνται για πολλά χρόνια χωρίς να αλλοιώνεται η ποιότητά τους. Η διάρκεια φύλαξης ορίζεται από τη νομοθεσία.
Περίπου δύο εβδομάδες: 10 με 12 ημέρες διέγερσης με ενέσεις και η ωοληψία, που διαρκεί 15 με 20 λεπτά.
Όχι. Αυξάνει τις πιθανότητες, δεν τις εξασφαλίζει. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από την ηλικία και τον αριθμό των ωαρίων.
Ναι, και συνήθως συλλέγονται πολλά ωάρια. Επειδή όμως ο κίνδυνος υπερδιέγερσης είναι αυξημένος, προτιμάται πρωτόκολλο με ανταγωνιστή και ωρίμανση με αγωνιστή GnRH αντί για hCG. Δείτε περισσότερα για τις πολυκυστικές ωοθήκες.
Όχι. Σε κάθε κύκλο η ωοθήκη «στρατολογεί» μια ομάδα ωοθυλακίων, από τα οποία κανονικά ωριμάζει μόνο ένα και τα υπόλοιπα χάνονται. Η διέγερση αξιοποιεί αυτά τα ωάρια που θα χάνονταν, χωρίς να «ξοδεύει» το απόθεμα των επόμενων ετών.
Τα αντισυλληπτικά μπορεί να μειώσουν προσωρινά την AMH και τον αριθμό των ωοθυλακίων στον υπέρηχο, άρα να υποτιμήσουν το απόθεμα. Ο γιατρός σας θα σας πει αν χρειάζεται διακοπή για έναν με δύο μήνες πριν από τις εξετάσεις ή αν θα τα χρησιμοποιήσει για τον προγραμματισμό του κύκλου.
