- ΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΑ MED4WOMAN ATHENS
- ΙΑΤΡΕΙΟ ΒΟΛΟΣ MED4WOMAN VOLOS
Μαιευτήρας Γυναικολόγος
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Ο Γυναικολόγος Μαιευτήρας Παναγιώτης Πολύζος δραστηριοποιείται στο Institute of Life – Μονάδα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης του Μαιευτηρίου Ιασώ.
Το τεστ Παπανικολάου αποτελεί μια εξέταση ρουτίνας, την οποία θα πρέπει να πραγματοποιούν όλες οι γυναίκες από την έναρξη της σεξουαλικής τους ζωής και κατόπιν σε τακτά διαστήματα, ανάλογα με την ηλικία. Είναι μια από τις εξετάσεις ρουτίνας και screening για τον καρκίνο του τράχηλου (όπως αντίστοιχα η μαστογραφια για τον καρκίνο μαστού), που εφαρμόζονται σήμερα με σκοπό τον εντοπισμό πιθανών παθολογικών κυττάρων ή των μη φυσιολογικών κυττάρων πάνω στο τράχηλο ενώ παράλληλα αποτελεί την πρώτη γραμμή εντοπισμού του ιού HPV ο οποίος πλέον τείνει να αποκτήσει εικόνα επιδημίας αφού αγγίζει πάνω από 40 με 45% του γυναικείου πληθυσμού.
Eπιπλέον, πέρα από τον εντοπισμό τυχόν παθολογικών ή των μη φυσιολογικών κυττάρων στον τράχηλο και στον ενδοτράχηλό της γυναίκας με το τεστ Παπ μπορούμε να εντοπίσουμε και ελαφριές τραχηλίτιδες, κολπίτιδες, ή πιθανές μυκητιασικές μολύνσεις, αυτό όμως που μονοπωλεί το ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια και αποτελεί έναν επιστημονικό προβληματισμό τόσο για τους ιατρούς όσο και για τις ασθενείς, αποτελεί ο ιός HPV.
Ο ιός HPV (human papilloma virus), ο οποίος συνήθως εντοπίζεται (στη γυναίκα) σε ένα τεστ Παπ και αυτό γιατί δεν έχει κλινικά συμπτώματα, είναι ένας σεξουαλικά μεταδιδόμενος ιός, ο οποίος μεταφέρεται από τον ερωτικό σύντροφο στη γυναίκα, δυστυχώς χωρίς ο άνδρας να έχει κλινικά συμπτώματα. Ο ιός αυτός, όπως κάθε άλλος ιός στο σώμα της γυναίκας μένει πλέον μέσα στον οργανισμό της και αυτό που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι δεν μπορεί να αφαιρεθεί. Οι θεραπείες από εκεί και στο εξής -είτε αυτές είναι απλή παρακολούθηση, loop διαθερμία, καυτηριασμός ή το εμβόλιο απλά καταστέλλουν τα συμπτώματά του, αλλά δεν τον αφαιρούν από τον οργανισμό. Αυτός ο ιός μένει πλέον στον οργανισμό μας δια βίου, όπως για παράδειγμα παραμένει ένας ερπητοιός και απλά εμφανίζεται σε διαφορετικές φάσεις της ζωής μας σε συνδυασμό με άλλα γεγονότα όπως παράδειγμα κόπωση, άγχος κτλ.
Στην περίπτωση, λοιπόν, που το τεστ Παπ μας δείξει HPV αμέσως, το επόμενο στάδιο είναι αυτό που λέμε κολποσκόπηση. Η κολποσκόπηση είναι μια γυναικολογική εξέταση η οποία διαρκεί λίγο παραπάνω, είναι πιο αναλυτική. Κατά τη διάρκεια της, ο γυναικολόγος με τη βοήθεια ενός μικροσκοπίου -το λεγόμενο κολποσκόπιο- βλέπει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια, χρησιμοποιώντας μια συγκεκριμένη διαδικασία τις αλλοιώσεις που έχει κάνει ο ιός στον τράχηλο και στον ενδοτράχηλο της γυναίκας. Στη συγκεκριμένη, λοιπόν, περιοχή όπου το λεγόμενο κυλινδρικό επιθήλιο μεταπίπτει στο πλακώδες και στη ζώνη μετάπτωσης πραγματοποιούνται κάποιες αλλοιώσεις από τον ιό. Με βάση το μέγεθος, τον τύπο και τον βαθμό αυτών των αλλοιώσεων θα αποφασιστεί αν χρειάζεται θεραπεία για το συγκεκριμένο ιό, σε περίπτωση που οι αλλοιώσεις είναι πιθανής δυσπλασίας low grade ή high grade (CIN I, CIN II, CIN III) ή LG-SIL, HG-SIL, όπως για παράδειγμα loop διαθερμία, κωνοειδής εκτομή ή απλός καυτηριασμός και βιοψία.
Σε αυτό το σημείο πρέπει να τονιστεί ότι αρκετοί τύποι κονδυλωμάτων οφείλονται επίσης στον ιό HPV και παρόλο που δεν υπάρχει θεραπεία για τον συγκεκριμένο ιό, υπάρχει τρόπος αντιμετώπισης αυτών των κονδυλωμάτων. Η θεραπεία μπορεί να είναι φαρμακευτική ή να περιλαμβάνει διαθερμία και καυτηριασμό. Πάλι χρησιμοποιούνται οι ίδιες μορφές ενέργειας όπως laser, loop κτλ. Από εκεί και πέρα επειδή υπάρχει μια άμεση σχέση συγκεκριμένων τύπων HPV (16, 18) και καρκίνου του τραχήλου, βεβαίως πάντοτε μετά από πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους, αποτελεί δηλαδή το HPV έναν παράγοντα που προδιαθέτει για καρκίνο του τραχήλου, υπό ορισμένες συνθήκες.
Τακτικά τεστ Παπανικολάου συμβάλλουν στην πρόληψη του καρκίνου της μήτρας. Τα κύτταρα του τράχηλου της μήτρας μπορεί να εξελίσσονται χωρίς να υπάρχουν συμπτώματα ή πόνος. Ακόμα και μικρές αλλοιώσεις στα κύτταρα μπορούν να εξελιχθούν σε καρκίνο αν δεν αντιμετωπιστούν με θεραπεία.
Επίσης με το Παπ τεστ ελέγχεται η ορμονική λειτουργία όπως και η χορήγηση ορμονικών σκευασμάτων. Τέλος ανιχνεύονται φλεγμονές του κόλπου ή του τραχήλου (κολπίτιδες, τραχηλίτιδες) καθώς και οι αιτιολογικοί τους παράγοντες (μικρόβια, μύκητες, τριχομονάδες, ιοί κ.ά.)
Ο γιατρός που κάνει το Παπ τεστ ξύνει κύτταρα από τον τράχηλο της μήτρας με την βοήθεια μίας μικρής σπάτουλας και μίας βούρτσας. Τα κύτταρα επαλείφονται σε μία γυάλινη πλάκα την οποία και στέλνει στο εργαστήριο για μικροσκοπική εξέταση.
Πιθανότατα θα σας ζητηθεί να γίνονται τα τεστ Παπ συχνότερα (κάθε 3-6 μήνες). Επίσης μέσω κάποιων ειδικών εξετάσεων DNA η λεγόμενη ταυτοποίηση του ιού τα Loop μπορούμε να δούμε τους συγκεκριμένους τύπους οι οποίοι έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση και μεγαλύτερη συσχέτιση με πιθανή εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου πάντοτε σε 20 -25 χρόνια. Αυτό που επίσης πρέπει να γνωρίζουμε για τον ιό HPV είναι ότι μεταδίδεται σεξουαλικά.
Μπορεί όμως να μεταδοθεί και με επαφή δέρμα με δέρμα στα γεννητικά όργανα και στην γεννητική περιοχή με αποτέλεσμα, υπό ορισμένες συνθήκες, τα προφυλακτικά να μην επαρκούν και αυτό γιατί μπορεί η μόλυνση να βρίσκεται στην περιγεννητική περιοχή. Ωστόσο, αποτελούν τη σημαντικότερη και τη μόνη μορφή προστασίας που έχουμε απέναντι σε αυτό τον ιό. Αυτό που πρέπει πάντοτε να θυμόμαστε είναι ότι ο HPV είναι πλέον πάρα πολύ συχνός, όπως προαναφέραμε, σχεδόν 40 με 45% του γυναικείου πληθυσμού είναι φορέας. Περισσότεροι ενεργώς σεξουαλικοί άνθρωποι πλέον έχουν μολυνθεί, δεν έχει καμία κλινική εκδήλωση στον άνδρα πράγμα που το κάνει πιο εύκολο στο να μεταδοθεί, ενώ παραμένει δυστυχώς στο σώμα χωρίς ωστόσο να εμφανίζει κάποια συμπτώματα.
Το κάπνισμα θεωρείται ότι συμβάλλει στην εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου και αποτελεί άλλον ένα παράγοντα που προδιαθέτει για αυτή την κατάσταση.
Τα τελευταία χρόνια, ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες έρευνας είναι η προσπάθεια ανάπτυξης ενός εμβολίου το οποίο θα εμποδίσει τη μόλυνση με τον ιό HPV και αυτό γιατί ο ιός αποτελεί έναν από τους πιο βασικούς παράγοντες για τον καρκίνο του τραχήλου.
Περίπου δυο χιλιάδες γυναίκες το χρόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο λαμβάνουν διάγνωση με αυτό τον τύπο καρκίνου. Έχουμε πάνω από 100 τύπους HPV. Η δεύτερη φάση των συγκεκριμένων μελετών το Μάιο του 2005 έδειξε τα πρώτα σημάδια ότι πιθανότατα ένα εμβόλιο κατά του HPV θα μπορούσε, υπό συνθήκες,να μειώσει τη μόλυνση από HPV. Η μελέτη η οποία ονομάζεται Future II έβγαλε τα πρώτα αποτελέσματα τον Οκτώβριο του 2005.Αυτή η 3η φάση της μελέτης, η οποία περιλάμβανε πάνω από 12 χιλιάδες γυναίκες ηλικίας 16-26 ετών, έδειξε τα εξής:
Οι συγκεκριμένες γυναίκες δεν είχαν HPV και χωρίστηκαν σε 2 ομάδες.
Η πρώτη πήρε το εμβόλιο το οποίο ονομάζεται GARDASIL και η δεύτερη πήρε ένα φάρμακο placebo – δηλαδή ένα δείγμα το οποίο δεν είχε καμία σχέση με το φάρμακο. Οι συγκεκριμένες 2 ομάδες των 12 χιλιάδων γυναικών παρακολουθήθηκαν τα επόμενα 2 χρόνια, έχοντας μια φυσιολογική ερωτική ζωή, για το αν θα εμφάνιζαν ή όχι τον ιό ή οποιαδήποτε άλλη μορφή δυσπλασίας ή οποιασδήποτε άλλης προκαρκινικής κατάστασης στον τράχηλο τους. Η ομάδα, λοιπόν, που είχε εμβολιαστεί δεν εμφάνισε κανένα τέτοιο σύμπτωμα ενώ από τις 5.258 χιλιάδες που είχαν πάρει την ένεση placebo, οι 21 εμφάνισαν κάποια μορφή παθολογίας την επόμενη διετία δηλαδή ένα ποσοστό 0,4%. Τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν επίσης ότι έχουμε μια μείωση κατά 1% σε νέες μολύνσεις από ιούς HPV και πιθανή προστασία από τον ιό τύπου 6, 11, 16, 18. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν και άλλες μελέτες για ένα δεύτερο εμβόλιο, το οποίο πιθανότατα θα βγει στην αγορά, το cervarix. Η συγκεκριμένη μελέτη περιλαμβάνει 18 χιλιάδες γυναίκες και ονομάζεται μελέτη PATRICIA (PAPILOMA TRIAL TO PREVENT CERVICAL CANCER IN YOUNG ADULTS – Δοκιμή papiloma για την πρόληψη καρκίνου του τράχηλου σε νεαρές ενήλικες γυναίκες).
Οι σύγχρονες οδηγίες έχουν αλλάξει σε σχέση με το παλιό «μία φορά τον χρόνο για όλες». Ενδεικτικά:
Ο εμβολιασμός με το εμβόλιο HPV δεν σας απαλλάσσει από το τεστ Παπ.
Η λήψη διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα και δεν πονάει. Μπορεί να νιώσετε πίεση ή ελαφριά ενόχληση. Μια μικρή κηλίδα αίματος την ίδια ημέρα είναι αθώα. Σήμερα προτιμάται συχνά το Thin Prep τεστ υγρής φάσης, που επιτρέπει και HPV test από το ίδιο δείγμα.
Ένα παθολογικό τεστ Παπ δεν σημαίνει καρκίνο. Σημαίνει ότι εντοπίστηκε κάτι νωρίς, όταν αντιμετωπίζεται εύκολα. Αυτός είναι ο σκοπός της εξέτασης: να προλαβαίνει τον καρκίνο τραχήλου της μήτρας.
Το τεστ Παπανικολάου εξετάζει στο μικροσκόπιο αν τα κύτταρα του τραχήλου έχουν αλλοιωθεί. Το HPV test ψάχνει το DNA των ογκογόνων τύπων του ιού που μπορούν να προκαλέσουν τις αλλοιώσεις αυτές, όπως οι τύποι 16 και 18. Μετά τα 30 οι δύο εξετάσεις συνδυάζονται, γιατί μαζί δίνουν την πιο αξιόπιστη εικόνα. Για τον ίδιο τον ιό και τα κονδυλώματα δείτε τον αντίστοιχο οδηγό.
Αν αφαιρέθηκε και ο τράχηλος για καλοήθη αιτία και δεν υπάρχει ιστορικό προκαρκινικών αλλοιώσεων, συνήθως δεν χρειάζεται. Αν ο τράχηλος διατηρήθηκε ή η επέμβαση έγινε για προκαρκινική αλλοίωση ή καρκίνο, ο έλεγχος συνεχίζεται. Ο ετήσιος γυναικολογικός έλεγχος παραμένει απαραίτητος.
Ξεκινά μετά την έναρξη των επαφών και, στην Ελλάδα, συνήθως επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο. Μετά τα 30, ο συνδυασμός με HPV DNA test επιτρέπει αραιότερο έλεγχο όταν τα αποτελέσματα είναι αρνητικά. Το πρόγραμμα το ορίζει ο γιατρός σας.
Δέκα με είκοσι ημέρες από την πρώτη ημέρα της περιόδου. Για 48 ώρες πριν αποφεύγετε επαφές, κολπικά υπόθετα, κρέμες και πλύσεις.
Δεν σημαίνει καρκίνο. Τις περισσότερες φορές δείχνει φλεγμονή ή ήπιες αλλοιώσεις που υποχωρούν μόνες τους. Ανάλογα με το εύρημα γίνεται επανάληψη, HPV test ή κολποσκόπηση.
Από 21 έως 29 ετών κάθε 3 χρόνια. Από 30 έως 65 ετών τεστ Παπ με HPV test κάθε 5 χρόνια ή τεστ Παπ κάθε 3 χρόνια, εφόσον τα αποτελέσματα είναι φυσιολογικά. Συχνότερα αν το συστήσει ο γιατρός.
Όχι. Η λήψη διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα. Μπορεί να νιώσετε πίεση ή ελαφριά ενόχληση και σπάνια μια μικρή κηλίδα αίματος την ίδια ημέρα.
Καλύτερα όχι, γιατί το αίμα μπορεί να αλλοιώσει το δείγμα. Το ιδανικό διάστημα είναι 10 με 20 ημέρες μετά την έναρξη της περιόδου.
Ότι βρέθηκαν άτυπα κύτταρα αβέβαιης σημασίας. Συνήθως ακολουθεί HPV test ή επανάληψη του τεστ σε λίγους μήνες και, αν χρειαστεί, κολποσκόπηση.
Το κόστος εξαρτάται από το αν πρόκειται για κλασικό ή υγρής φάσης τεστ και από το αν συνδυάζεται με HPV test. Ενημερωθείτε από το ιατρείο κατά τον προγραμματισμό του ραντεβού.
