- ΙΑΤΡΕΙΟ ΑΘΗΝΑ MED4WOMAN ATHENS
- ΙΑΤΡΕΙΟ ΒΟΛΟΣ MED4WOMAN VOLOS
Μαιευτήρας Γυναικολόγος
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Ο Γυναικολόγος Μαιευτήρας Παναγιώτης Πολύζος δραστηριοποιείται στο Institute of Life – Μονάδα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης του Μαιευτηρίου Ιασώ.
Το τεστ Παπανικολάου αποτελεί μια εξέταση ρουτίνας, την οποία θα πρέπει να πραγματοποιούν όλες οι γυναίκες από την έναρξη της σεξουαλικής τους ζωής και κατόπιν σε τακτά διαστήματα, ανάλογα με την ηλικία. Είναι μια από τις εξετάσεις ρουτίνας και screening για τον καρκίνο του τράχηλου (όπως αντίστοιχα η μαστογραφια για τον καρκίνο μαστού), που εφαρμόζονται σήμερα με σκοπό τον εντοπισμό πιθανών παθολογικών κυττάρων ή των μη φυσιολογικών κυττάρων πάνω στο τράχηλο ενώ παράλληλα αποτελεί την πρώτη γραμμή εντοπισμού του ιού HPV ο οποίος πλέον τείνει να αποκτήσει εικόνα επιδημίας αφού η πλειονότητα των σεξουαλικά ενεργών ανθρώπων θα έρθει σε επαφή μαζί του κάποια στιγμή στη ζωή της.
Eπιπλέον, πέρα από τον εντοπισμό τυχόν παθολογικών ή των μη φυσιολογικών κυττάρων στον τράχηλο και στον ενδοτράχηλό της γυναίκας με το τεστ Παπ μπορούμε να εντοπίσουμε και ελαφριές τραχηλίτιδες, κολπίτιδες, ή πιθανές μυκητιασικές μολύνσεις, αυτό όμως που μονοπωλεί το ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια και αποτελεί έναν επιστημονικό προβληματισμό τόσο για τους ιατρούς όσο και για τις ασθενείς, αποτελεί ο ιός HPV.
Ο ιός HPV (human papilloma virus), ο οποίος συνήθως εντοπίζεται (στη γυναίκα) σε ένα τεστ Παπ και αυτό γιατί δεν έχει κλινικά συμπτώματα, είναι ένας σεξουαλικά μεταδιδόμενος ιός, ο οποίος μεταφέρεται από τον ερωτικό σύντροφο στη γυναίκα, συνήθως χωρίς ο άνδρας να έχει κάποιο σύμπτωμα. Δεν υπάρχει φάρμακο που να εξαλείφει τον ίδιο τον ιό. Αυτό που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι στις περισσότερες γυναίκες, περίπου 9 στις 10, το ανοσοποιητικό σύστημα τον καθαρίζει μόνο του μέσα σε ένα με δύο χρόνια. Οι θεραπείες από εκεί και στο εξής -είτε αυτές είναι απλή παρακολούθηση, loop διαθερμία, καυτηριασμός, αντιμετωπίζουν τις αλλοιώσεις που προκαλεί και όχι τον ίδιο τον ιό. Το εμβόλιο δεν είναι θεραπεία: προλαμβάνει τη μόλυνση από τους τύπους που καλύπτει. Σε ένα μικρότερο ποσοστό γυναικών η λοίμωξη επιμένει ή επανεμφανίζεται, για παράδειγμα σε ανοσοκαταστολή ή με το κάπνισμα, και αυτές οι περιπτώσεις χρειάζονται στενή παρακολούθηση.
Στην περίπτωση, λοιπόν, που ο έλεγχος δείξει ογκογόνο HPV, ιδίως τους τύπους 16 ή 18, ή παθολογικά κύτταρα, το επόμενο στάδιο είναι συνήθως αυτό που λέμε κολποσκόπηση. Η κολποσκόπηση είναι μια γυναικολογική εξέταση η οποία διαρκεί λίγο παραπάνω, είναι πιο αναλυτική. Κατά τη διάρκεια της, ο γυναικολόγος με τη βοήθεια ενός μικροσκοπίου -το λεγόμενο κολποσκόπιο- βλέπει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια, χρησιμοποιώντας μια συγκεκριμένη διαδικασία τις αλλοιώσεις που έχει κάνει ο ιός στον τράχηλο και στον ενδοτράχηλο της γυναίκας. Στη συγκεκριμένη, λοιπόν, περιοχή όπου το λεγόμενο κυλινδρικό επιθήλιο μεταπίπτει στο πλακώδες και στη ζώνη μετάπτωσης πραγματοποιούνται κάποιες αλλοιώσεις από τον ιό. Με βάση το μέγεθος, τον τύπο και τον βαθμό αυτών των αλλοιώσεων θα αποφασιστεί αν χρειάζεται θεραπεία για το συγκεκριμένο ιό, σε περίπτωση που οι αλλοιώσεις είναι πιθανής δυσπλασίας low grade ή high grade (CIN I, CIN II, CIN III) ή LG-SIL, HG-SIL, όπως για παράδειγμα loop διαθερμία, κωνοειδής εκτομή ή απλός καυτηριασμός και βιοψία.
Σε αυτό το σημείο πρέπει να τονιστεί ότι αρκετοί τύποι κονδυλωμάτων οφείλονται επίσης στον ιό HPV και παρόλο που δεν υπάρχει θεραπεία για τον συγκεκριμένο ιό, υπάρχει τρόπος αντιμετώπισης αυτών των κονδυλωμάτων. Η θεραπεία μπορεί να είναι φαρμακευτική ή να περιλαμβάνει διαθερμία και καυτηριασμό. Πάλι χρησιμοποιούνται οι ίδιες μορφές ενέργειας όπως laser, loop κτλ. Από εκεί και πέρα επειδή υπάρχει μια άμεση σχέση συγκεκριμένων τύπων HPV (16, 18) και καρκίνου του τραχήλου, βεβαίως πάντοτε μετά από πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους, αποτελεί δηλαδή το HPV έναν παράγοντα που προδιαθέτει για καρκίνο του τραχήλου, υπό ορισμένες συνθήκες.
Τακτικά τεστ Παπανικολάου συμβάλλουν στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Τα κύτταρα του τράχηλου της μήτρας μπορεί να εξελίσσονται χωρίς να υπάρχουν συμπτώματα ή πόνος. Ακόμα και μικρές αλλοιώσεις στα κύτταρα μπορούν να εξελιχθούν σε καρκίνο αν δεν αντιμετωπιστούν με θεραπεία.
Επίσης με το Παπ τεστ ελέγχεται η ορμονική λειτουργία όπως και η χορήγηση ορμονικών σκευασμάτων. Τέλος ανιχνεύονται φλεγμονές του κόλπου ή του τραχήλου (κολπίτιδες, τραχηλίτιδες) καθώς και οι αιτιολογικοί τους παράγοντες (μικρόβια, μύκητες, τριχομονάδες, ιοί κ.ά.)
Ο γιατρός που κάνει το Παπ τεστ ξύνει κύτταρα από τον τράχηλο της μήτρας με την βοήθεια μίας μικρής σπάτουλας και μίας βούρτσας. Τα κύτταρα επαλείφονται σε μία γυάλινη πλάκα την οποία και στέλνει στο εργαστήριο για μικροσκοπική εξέταση.
Πιθανότατα θα σας ζητηθεί να γίνονται τα τεστ Παπ συχνότερα (κάθε 3-6 μήνες). Επίσης μέσω κάποιων ειδικών εξετάσεων DNA, τη λεγόμενη τυποποίηση του ιού, μπορούμε να δούμε τους συγκεκριμένους τύπους οι οποίοι έχουν μεγαλύτερη προδιάθεση και μεγαλύτερη συσχέτιση με πιθανή εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου συνήθως μετά από 10 με 20 χρόνια ή και περισσότερο. Αυτό που επίσης πρέπει να γνωρίζουμε για τον ιό HPV είναι ότι μεταδίδεται σεξουαλικά.
Μπορεί όμως να μεταδοθεί και με επαφή δέρμα με δέρμα στα γεννητικά όργανα και στην γεννητική περιοχή με αποτέλεσμα, υπό ορισμένες συνθήκες, τα προφυλακτικά να μην επαρκούν και αυτό γιατί μπορεί η μόλυνση να βρίσκεται στην περιγεννητική περιοχή. Ωστόσο, αποτελούν τη σημαντικότερη και τη μόνη μορφή προστασίας που έχουμε απέναντι σε αυτό τον ιό. Αυτό που πρέπει πάντοτε να θυμόμαστε είναι ότι ο HPV είναι πλέον πάρα πολύ συχνός, όπως προαναφέραμε, οι περισσότεροι σεξουαλικά ενεργοί άνθρωποι θα μολυνθούν κάποια στιγμή, συνήθως παροδικά. Περισσότεροι ενεργώς σεξουαλικοί άνθρωποι πλέον έχουν μολυνθεί, στον άνδρα συνήθως δεν δίνει κανένα σύμπτωμα πράγμα που το κάνει πιο εύκολο στο να μεταδοθεί, ενώ παραμένει δυστυχώς στο σώμα χωρίς ωστόσο να εμφανίζει κάποια συμπτώματα.
Το κάπνισμα θεωρείται ότι συμβάλλει στην εμφάνιση καρκίνου του τραχήλου και αποτελεί άλλον ένα παράγοντα που προδιαθέτει για αυτή την κατάσταση.
Τα τελευταία χρόνια, ένας από τους πιο σημαντικούς παράγοντες έρευνας είναι η προσπάθεια ανάπτυξης ενός εμβολίου το οποίο θα εμποδίσει τη μόλυνση με τον ιό HPV και αυτό γιατί ο ιός αποτελεί έναν από τους πιο βασικούς παράγοντες για τον καρκίνο του τραχήλου.
Περίπου τρεις χιλιάδες γυναίκες το χρόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο λαμβάνουν διάγνωση με αυτό τον τύπο καρκίνου. Έχουμε πάνω από 100 τύπους HPV. Η δεύτερη φάση των συγκεκριμένων μελετών το Μάιο του 2005 έδειξε τα πρώτα σημάδια ότι πιθανότατα ένα εμβόλιο κατά του HPV θα μπορούσε, υπό συνθήκες,να μειώσει τη μόλυνση από HPV. Η μελέτη η οποία ονομάζεται Future II έβγαλε τα πρώτα αποτελέσματα τον Οκτώβριο του 2005.Αυτή η 3η φάση της μελέτης, η οποία περιλάμβανε πάνω από 12 χιλιάδες γυναίκες ηλικίας 16-26 ετών, έδειξε τα εξής:
Οι συγκεκριμένες γυναίκες δεν είχαν HPV και χωρίστηκαν σε 2 ομάδες.
Η πρώτη πήρε το εμβόλιο το οποίο ονομάζεται GARDASIL και η δεύτερη πήρε ένα φάρμακο placebo – δηλαδή ένα δείγμα το οποίο δεν είχε καμία σχέση με το φάρμακο. Οι συγκεκριμένες 2 ομάδες των 12 χιλιάδων γυναικών παρακολουθήθηκαν τα επόμενα 2 χρόνια, έχοντας μια φυσιολογική ερωτική ζωή, για το αν θα εμφάνιζαν ή όχι τον ιό ή οποιαδήποτε άλλη μορφή δυσπλασίας ή οποιασδήποτε άλλης προκαρκινικής κατάστασης στον τράχηλο τους. Η ομάδα, λοιπόν, που είχε εμβολιαστεί δεν εμφάνισε κανένα τέτοιο σύμπτωμα ενώ από τις 5.258 που είχαν πάρει την ένεση placebo, οι 21 εμφάνισαν κάποια μορφή παθολογίας την επόμενη διετία δηλαδή ένα ποσοστό 0,4%. Τα αποτελέσματα έδειξαν επίσης προστασία από τους τύπους 6, 11, 16 και 18 που καλύπτει το εμβόλιο. Παράλληλα δοκιμάστηκε και δεύτερο εμβόλιο, το Cervarix, που κυκλοφόρησε αργότερα. Σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως το εννεαδύναμο εμβόλιο, που καλύπτει εννέα τύπους του ιού. Η συγκεκριμένη μελέτη περιλαμβάνει 18 χιλιάδες γυναίκες και ονομάζεται μελέτη PATRICIA (PAPILOMA TRIAL TO PREVENT CERVICAL CANCER IN YOUNG ADULTS – Δοκιμή papiloma για την πρόληψη καρκίνου του τράχηλου σε νεαρές ενήλικες γυναίκες).
Οι σύγχρονες οδηγίες έχουν αλλάξει σε σχέση με το παλιό «μία φορά τον χρόνο για όλες». Ενδεικτικά:
Ο εμβολιασμός με το εμβόλιο HPV δεν σας απαλλάσσει από το τεστ Παπ.
Η λήψη διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα και δεν πονάει. Μπορεί να νιώσετε πίεση ή ελαφριά ενόχληση. Μια μικρή κηλίδα αίματος την ίδια ημέρα είναι αθώα. Σήμερα προτιμάται συχνά το Thin Prep τεστ υγρής φάσης, που επιτρέπει και HPV test από το ίδιο δείγμα.
Ένα παθολογικό τεστ Παπ δεν σημαίνει καρκίνο. Σημαίνει ότι εντοπίστηκε κάτι νωρίς, όταν αντιμετωπίζεται εύκολα. Αυτός είναι ο σκοπός της εξέτασης: να προλαβαίνει τον καρκίνο τραχήλου της μήτρας.
Το τεστ Παπανικολάου εξετάζει στο μικροσκόπιο αν τα κύτταρα του τραχήλου έχουν αλλοιωθεί. Το HPV test ψάχνει το DNA των ογκογόνων τύπων του ιού που μπορούν να προκαλέσουν τις αλλοιώσεις αυτές, όπως οι τύποι 16 και 18. Μετά τα 30 οι δύο εξετάσεις συνδυάζονται, γιατί μαζί δίνουν την πιο αξιόπιστη εικόνα. Για τον ίδιο τον ιό και τα κονδυλώματα δείτε τον αντίστοιχο οδηγό.
Το τεστ Παπ γίνεται με ασφάλεια και στην εγκυμοσύνη. Η λήψη από την επιφάνεια του τραχήλου δεν επηρεάζει το έμβρυο και δεν προκαλεί αποβολή. Αν δεν έχετε κάνει πρόσφατο έλεγχο, ο γιατρός μπορεί να τον προγραμματίσει στην πρώτη επίσκεψη της κύησης. Μια μικρή κηλίδα αίματος μετά τη λήψη είναι συχνή, γιατί ο τράχηλος στην εγκυμοσύνη έχει περισσότερα αγγεία.
Μετά τον τοκετό, καλό είναι να περιμένετε περίπου 6 με 8 εβδομάδες, μέχρι να επανέλθει ο τράχηλος. Στη διάρκεια του θηλασμού τα χαμηλά οιστρογόνα μπορεί να κάνουν το δείγμα πιο δύσκολο στην ανάγνωση.
Στην εμμηνόπαυση ισχύει κάτι αντίστοιχο. Το επιθήλιο λεπταίνει και η ζώνη μετάπτωσης ανεβαίνει μέσα στον τραχηλικό σωλήνα. Γι’ αυτό μερικές φορές το αποτέλεσμα βγαίνει «ατροφικό» ή ASCUS χωρίς να υπάρχει πραγματική αλλοίωση. Μια σύντομη τοπική αγωγή με οιστρογόνα πριν από την επανάληψη συχνά ξεκαθαρίζει την εικόνα. Ο έλεγχος δεν σταματά με την εμμηνόπαυση: συνεχίζεται τουλάχιστον έως τα 65.
Το τεστ Παπ είναι εξέταση προσυμπτωματικού ελέγχου, δηλαδή σχεδιασμένη για γυναίκες χωρίς ενοχλήσεις. Αν έχετε συμπτώματα, μην περιμένετε το επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού, ακόμη κι αν το τελευταίο αποτέλεσμα ήταν φυσιολογικό:
Τα περισσότερα από αυτά έχουν καλοήθη αιτία, όπως ένα εκτρόπιο, μια λοίμωξη από χλαμύδια ή έναν πολύποδα. Χρειάζονται όμως κλινική εξέταση, γιατί ένα αρνητικό τεστ Παπ δεν αποκλείει κάθε πάθηση του τραχήλου.
Αν αφαιρέθηκε και ο τράχηλος για καλοήθη αιτία και δεν υπάρχει ιστορικό προκαρκινικών αλλοιώσεων, συνήθως δεν χρειάζεται. Αν ο τράχηλος διατηρήθηκε ή η επέμβαση έγινε για προκαρκινική αλλοίωση ή καρκίνο, ο έλεγχος συνεχίζεται. Ο ετήσιος γυναικολογικός έλεγχος παραμένει απαραίτητος.
Οι διεθνείς οδηγίες προτείνουν έναρξη στα 21 και επανάληψη κάθε 3 χρόνια όταν τα αποτελέσματα είναι φυσιολογικά. Στην Ελλάδα συχνά γίνεται κάθε χρόνο, στο πλαίσιο του ετήσιου γυναικολογικού ελέγχου. Μετά τα 30, ο συνδυασμός με HPV DNA test επιτρέπει αραιότερο έλεγχο όταν τα αποτελέσματα είναι αρνητικά. Το πρόγραμμα το ορίζει ο γιατρός σας.
Δέκα με είκοσι ημέρες από την πρώτη ημέρα της περιόδου. Για 48 ώρες πριν αποφεύγετε επαφές, κολπικά υπόθετα, κρέμες και πλύσεις.
Δεν σημαίνει καρκίνο. Τις περισσότερες φορές δείχνει φλεγμονή ή ήπιες αλλοιώσεις που υποχωρούν μόνες τους. Ανάλογα με το εύρημα γίνεται επανάληψη, HPV test ή κολποσκόπηση.
Από 21 έως 29 ετών κάθε 3 χρόνια. Από 30 έως 65 ετών τεστ Παπ με HPV test κάθε 5 χρόνια ή τεστ Παπ κάθε 3 χρόνια, εφόσον τα αποτελέσματα είναι φυσιολογικά. Συχνότερα αν το συστήσει ο γιατρός.
Όχι. Η λήψη διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα. Μπορεί να νιώσετε πίεση ή ελαφριά ενόχληση και σπάνια μια μικρή κηλίδα αίματος την ίδια ημέρα.
Καλύτερα όχι, γιατί το αίμα μπορεί να αλλοιώσει το δείγμα. Το ιδανικό διάστημα είναι 10 με 20 ημέρες μετά την έναρξη της περιόδου.
Ότι βρέθηκαν άτυπα κύτταρα αβέβαιης σημασίας. Συνήθως ακολουθεί HPV test ή επανάληψη του τεστ σε λίγους μήνες και, αν χρειαστεί, κολποσκόπηση.
Το κόστος εξαρτάται από το αν πρόκειται για κλασικό ή υγρής φάσης τεστ και από το αν συνδυάζεται με HPV test. Ενημερωθείτε από το ιατρείο κατά τον προγραμματισμό του ραντεβού.
Όχι αξιόπιστα. Μπορεί να δείξει ενδείξεις φλεγμονής ή τριχομονάδες, αλλά δεν αντικαθιστά τις ειδικές εξετάσεις για χλαμύδια, γονόρροια ή άλλα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα. Αν θέλετε τέτοιο έλεγχο, ζητήστε τον ξεχωριστά στο ίδιο ραντεβού, από κολπικό δείγμα ή από ούρα.
Δεν υπάρχει καθιερωμένο HPV test ρουτίνας για άνδρες χωρίς συμπτώματα. Ο σύντροφος χρειάζεται εξέταση μόνο αν έχει κονδυλώματα ή άλλες αλλοιώσεις στη γεννητική περιοχή. Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα πρόσφατη μόλυνση, αφού ο ιός μπορεί να μένει σιωπηλός για χρόνια.
Ένα μεμονωμένο τεστ μπορεί να μη «δει» μια μικρή αλλοίωση. Γι’ αυτό η αξία του βρίσκεται στην επανάληψη ανά τακτά διαστήματα και στον συνδυασμό με HPV test μετά τα 30, που αυξάνει σημαντικά την ευαισθησία του ελέγχου.
