Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες: περίπου μία στις οκτώ θα τον εμφανίσει κάποια στιγμή στη ζωή της. Οι παράγοντες κινδύνου του καρκίνου του μαστού δεν λειτουργούν σαν πρόβλεψη. Πολλές γυναίκες με αρκετούς παράγοντες δεν θα νοσήσουν ποτέ, ενώ οι περισσότερες που νοσούν δεν έχουν κανέναν γνωστό παράγοντα πέρα από την ηλικία. Η γνώση τους όμως βοηθά σε δύο πράγματα: να αλλάξετε ό,τι αλλάζει και να οργανώσετε σωστά τον προληπτικό σας έλεγχο.
Λίγα λόγια για την ανατομία του μαστού
Ο μαστός αποτελείται από αδενικό, συνδετικό και λιπώδη ιστό, αιμοφόρα αγγεία, λεμφαγγεία και νεύρα. Ο αδενικός ιστός χωρίζεται σε 15 με 20 λοβούς. Κάθε λοβός έχει μικρότερα τμήματα, τα λόβια, όπου παράγεται το γάλα. Από εκεί το γάλα φτάνει στη θηλή μέσα από λεπτούς σωλήνες, τους πόρους. Γύρω από τη θηλή βρίσκεται η θηλαία άλως, το πιο σκούρο δέρμα.
Οι περισσότεροι καρκίνοι ξεκινούν από τα κύτταρα των πόρων και λιγότεροι από τα λόβια. Η λέμφος του μαστού παροχετεύεται κυρίως στους λεμφαδένες της μασχάλης, γι’ αυτό η εξέταση του γιατρού περιλαμβάνει πάντα και τη μασχάλη.
Παράγοντες κινδύνου που δεν αλλάζουν
Ηλικία
Είναι ο ισχυρότερος παράγοντας. Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο μεγαλώνει μια γυναίκα, και οι περισσότερες διαγνώσεις γίνονται μετά τα 50.
Προσωπικό ιστορικό
Μια γυναίκα που είχε καρκίνο στον έναν μαστό έχει αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσει νέο καρκίνο στον ίδιο ή στον άλλο μαστό.
Οικογενειακό ιστορικό
Ο κίνδυνος περίπου διπλασιάζεται όταν έχει νοσήσει συγγενής πρώτου βαθμού, δηλαδή μητέρα, αδελφή ή κόρη. Αυξάνεται περισσότερο όταν η διάγνωση έγινε πριν από τα 40 με 50, όταν έχουν νοσήσει περισσότερα μέλη της οικογένειας, ή όταν υπάρχει ιστορικό καρκίνου ωοθηκών ή καρκίνου μαστού σε άνδρα συγγενή. Μετράει εξίσου η πλευρά της μητέρας και του πατέρα.
Κληρονομικές μεταλλάξεις (BRCA1, BRCA2 και άλλες)
Περίπου το 5 με 10% των καρκίνων του μαστού οφείλεται σε κληρονομικές μεταλλάξεις. Οι γνωστότερες αφορούν τα γονίδια BRCA1 και BRCA2 και αυξάνουν πολύ τον κίνδυνο τόσο για καρκίνο μαστού όσο και για καρκίνο ωοθηκών. Αν το οικογενειακό σας ιστορικό είναι βαρύ, η γενετική συμβουλευτική θα δείξει αν έχει νόημα ο γονιδιακός έλεγχος. Μια γυναίκα φορέας έχει επιλογές: πιο εντατική παρακολούθηση με μαγνητική μαστογραφία, φαρμακευτική πρόληψη ή προφυλακτική επέμβαση.
Καλοήθεις αλλοιώσεις υψηλού κινδύνου
Η άτυπη υπερπλασία και το λοβιακό καρκίνωμα in situ, που διαγιγνώσκονται με βιοψία, δεν είναι διηθητικός καρκίνος, αυξάνουν όμως την πιθανότητα να εμφανιστεί στο μέλλον. Οι απλές κύστεις και τα ινοαδενώματα δεν έχουν την ίδια σημασία.
Πυκνοί μαστοί
Όταν στη μαστογραφία υπερισχύει ο αδενικός ιστός έναντι του λιπώδους, ο κίνδυνος είναι κάπως υψηλότερος. Επιπλέον, η μαστογραφία «διαβάζεται» δυσκολότερα, γι’ αυτό συχνά συμπληρώνεται με υπερηχογράφημα.
Αναπαραγωγικό ιστορικό
Όσο περισσότερα χρόνια εκτίθεται ο μαστός στα οιστρογόνα, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος. Γι’ αυτό μετράνε η πρώτη περίοδος πριν από τα 12 και η εμμηνόπαυση μετά τα 55. Οι γυναίκες που δεν έχουν γεννήσει ή απέκτησαν το πρώτο παιδί μετά τα 30 έχουν ελαφρώς αυξημένο κίνδυνο, ενώ η εγκυμοσύνη σε νεαρή ηλικία και ο θηλασμός δρουν προστατευτικά.
Ακτινοθεραπεία στον θώρακα
Ακτινοβολία στην περιοχή του θώρακα σε νεαρή ηλικία, για παράδειγμα για λέμφωμα, αυξάνει τον κίνδυνο αρκετά χρόνια αργότερα. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν η θεραπεία έγινε στην εφηβεία.
Παράγοντες κινδύνου που μπορείτε να επηρεάσετε
Σωματικό βάρος
Μετά την εμμηνόπαυση ο λιπώδης ιστός γίνεται η κύρια πηγή οιστρογόνων. Οι υπέρβαρες και παχύσαρκες γυναίκες έχουν σαφώς υψηλότερο κίνδυνο σε αυτή την ηλικία.
Αλκοόλ
Η σχέση είναι δοσοεξαρτώμενη: όσο περισσότερο πίνει μια γυναίκα, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος. Ακόμη και ένα ποτό την ημέρα έχει μετρήσιμη επίδραση.
Σωματική δραστηριότητα
Η τακτική άσκηση μειώνει τον κίνδυνο, ανεξάρτητα από το βάρος. Ο στόχος είναι τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας ή 75 λεπτά έντονης άσκησης την εβδομάδα.
Ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση
Η συνδυασμένη θεραπεία με οιστρογόνα και προγεσταγόνο για περισσότερα από πέντε χρόνια αυξάνει τον κίνδυνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται. Σημαίνει ότι χορηγείται εξατομικευμένα, στη μικρότερη αποτελεσματική δόση και με τακτικό έλεγχο. Περισσότερα στο άρθρο για την εμμηνόπαυση.
Αντισυλληπτικά χάπια
Κατά τη λήψη τους ο κίνδυνος αυξάνεται ελάχιστα και επιστρέφει στα φυσιολογικά επίπεδα μερικά χρόνια μετά τη διακοπή. Για τις περισσότερες νέες γυναίκες το όφελος υπερτερεί. Δείτε αναλυτικά τα συνδυαστικά αντισυλληπτικά χάπια.
Θηλασμός
Οι γυναίκες που θηλάζουν έχουν χαμηλότερο κίνδυνο, και η προστασία μεγαλώνει με τη συνολική διάρκεια του θηλασμού.
Τι δεν φαίνεται να επηρεάζει τον κίνδυνο
Γύρω από τον καρκίνο του μαστού κυκλοφορούν αρκετοί μύθοι. Με βάση τα σημερινά δεδομένα, δεν αυξάνουν τον κίνδυνο:
- τα αποσμητικά και τα αντιιδρωτικά μασχάλης,
- οι στηθόδεσμοι, με ή χωρίς μπανέλα,
- η αποβολή ή η έκτρωση,
- τα εμφυτεύματα στήθους, ως προς τον καρκίνο του μαστικού αδένα,
- ένα χτύπημα στο στήθος.
Για το κάπνισμα τα δεδομένα δείχνουν μικρή αύξηση του κινδύνου, κυρίως όταν ξεκινά σε νεαρή ηλικία. Σε κάθε περίπτωση, η διακοπή του ωφελεί συνολικά την υγεία σας.
Πρόληψη: τι μπορείτε να κάνετε στην πράξη
- Διατηρήστε υγιές βάρος, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση.
- Κινηθείτε καθημερινά.
- Περιορίστε το αλκοόλ.
- Θηλάστε, αν μπορείτε και το επιθυμείτε.
- Συζητήστε με τον γιατρό σας τα οφέλη και τους κινδύνους κάθε ορμονικής θεραπείας.
- Ενημερώστε τον για το οικογενειακό σας ιστορικό, και από τις δύο πλευρές.
Κανένα από αυτά δεν εξασφαλίζει ότι δεν θα νοσήσετε. Μειώνουν όμως την πιθανότητα και, μαζί με τον έλεγχο, αυξάνουν πολύ τις πιθανότητες έγκαιρης διάγνωσης.
Προληπτικός έλεγχος του μαστού
Αυτοεξέταση
Μία φορά τον μήνα, λίγες ημέρες μετά το τέλος της περιόδου, παρατηρήστε και ψηλαφήστε το στήθος και τις μασχάλες σας. Στόχος δεν είναι να κάνετε διάγνωση, αλλά να γνωρίζετε το στήθος σας ώστε να αντιληφθείτε μια αλλαγή. Αν δεν είστε σίγουρη για την τεχνική, ζητήστε από τον γυναικολόγο σας να σας τη δείξει.
Κλινική εξέταση
Η εξέταση των μαστών από τον γιατρό είναι μέρος του ετήσιου γυναικολογικού ελέγχου.
Μαστογραφία και υπερηχογράφημα
Η μαστογραφία είναι η μόνη εξέταση που έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη θνησιμότητα. Συνιστάται από τα 40, κάθε έναν με δύο χρόνια, ανάλογα με τον προσωπικό κίνδυνο. Γυναίκες υψηλού κινδύνου ξεκινούν νωρίτερα και συχνά προσθέτουν μαγνητική μαστογραφία. Το υπερηχογράφημα συμπληρώνει τη μαστογραφία, ιδίως σε πυκνούς μαστούς και σε νεότερες γυναίκες.
Πότε να κλείσετε ραντεβού χωρίς καθυστέρηση
- Ψηλαφάτε ογκίδιο ή σκλήρυνση στον μαστό ή στη μασχάλη.
- Αλλάζει το σχήμα ή το μέγεθος του ενός μαστού.
- Το δέρμα «τραβιέται», κοκκινίζει ή μοιάζει με φλούδα πορτοκαλιού.
- Η θηλή εισέλκεται ή βγάζει υγρό, ιδίως αιματηρό.
- Υπάρχει επίμονη πληγή ή έκζεμα στη θηλή.
Τα περισσότερα ογκίδια του μαστού δεν είναι καρκίνος. Ο μόνος τρόπος να το ξέρετε είναι η εξέταση. Για τον καρκίνο του μαστού κατά την κύηση διαβάστε το άρθρο καρκίνος μαστού και εγκυμοσύνη.
Συχνές Ερωτήσεις
Αν δεν έχω οικογενειακό ιστορικό, κινδυνεύω;
Ναι. Οι περισσότερες γυναίκες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του μαστού δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό. Γι’ αυτό ο προληπτικός έλεγχος αφορά όλες τις γυναίκες.
Από ποια ηλικία χρειάζεται μαστογραφία;
Γενικά από τα 40, κάθε έναν με δύο χρόνια. Αν έχετε συγγενή πρώτου βαθμού που νόσησε νέα ή γνωστή μετάλλαξη BRCA, ο έλεγχος ξεκινά νωρίτερα, με πρόγραμμα που ορίζει ο γιατρός σας.
Προκαλούν καρκίνο του μαστού τα αποσμητικά;
Όχι. Δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να συνδέουν τα αποσμητικά ή τα αντιιδρωτικά με τον καρκίνο του μαστού.
Τα αντισυλληπτικά αυξάνουν τον κίνδυνο;
Ελάχιστα και μόνο όσο διαρκεί η λήψη τους. Ο κίνδυνος επιστρέφει στα φυσιολογικά επίπεδα μερικά χρόνια μετά τη διακοπή.
Πότε χρειάζεται γονιδιακός έλεγχος BRCA;
Όταν υπάρχουν πολλά περιστατικά καρκίνου μαστού ή ωοθηκών στην οικογένεια, διάγνωση σε νεαρή ηλικία, καρκίνος και στους δύο μαστούς ή καρκίνος μαστού σε άνδρα συγγενή. Προηγείται πάντα γενετική συμβουλευτική.
